Historia Nurkowania

Na wstępie pragniemy podziękować koledze Piotrowi Borgieł za pomoc, oraz udostępnienie materiałów niezbędnych do powstania niniejszego działu.

Nasze pierwsze kroki ...

APARAT P-21 MORS

Produkowany od roku 1960 do 1968 przez Zakład Mechaniki Precyzyjnej w Gdańsku.

Lekki powietrzny niezależny aparat nurkowy składający się z dwóch części:

Automat oddechowy – MORS – automat dwustopniowy o stopniach połączonych(I i II-gi stopień są w jednym korpusie- metalowa puszka z membraną), w którym pierwszy stopień redukuje ciśnienie z butli (15MPa) do 0,49-0,78MPa. Drugi stopień redukuje średnie ciśnienie do ciśnienia panującego na danej głębokości.
Automat MORS jest automatem nieodciążonym ( zmiana ciśnienia w butli powoduje zmianę oporów oddechowych) bez wspomagania (praca automatu wytwarzana tylko oddechem). Pierwszy stopień automatu jest przeciwbieżny (grzybek w momencie otwarcia jest przeciwny do kierunku przepływu powietrza), natomiast drugi stopień jest współbieżny (grzybek w momencie otwarcia jest przeciwny do kierunku przepływu powietrza).
Zestaw butlowy na sprężone powietrze – P-21 – zestaw dwóch butli 8l. połączonych łącznikiem między butlowym wyposażonym w gniazdo R5/8” do podłączenia automatu oddechowego. Każda z butli ma zawór odcinający z gwintem stożkowym; zawory są odciążone (po otwarciu zaworu z obu stron grzybka panuje takie samo ciśnienie) co pozwala na odkręcenie i zakręcanie zaworu z niewielką siłą. Zespół butli wyposażony jest w zawór rezerwy - dławiący (zmniejszone ciśnienie w butli od ok.5 MPa powoduje zwiększone opory oddechowe). Otwarcie następuje przez układ dźwigniowy z prętem. Zestaw butli jest spięty klamrami ze stali nierdzewnej, do której zamocowana jest uprząż (szelki, pas biodrowy i kroczny) oraz pływaki styropianowe kompensujące ujemną pływalność (wagę) podczas nurkowania.

APARAT PR 27

Produkowany od 1969 do 1978 przez Zakłady Mechaniki Precyzyjnej w Gdańsku.

Lekki powietrzny niezależny aparat nurkowy składający się z dwóch części:

Automat oddechowy – KAIMAN R-7 – automat jednostopniowy, w którym pierwszy stopień redukuje ciśnienie z butli (15MPa) bezpośrednio do ciśnienie do ciśnienia panującego na danej głębokości. Automat KAIMAN jest automatem odciążonym ( zmiana ciśnienia w butli nie powoduje zmiany oporów oddechowych), ze wspomaganiem (praca automatu wykorzystuje poza oddechem energię przepływającego przez automat powietrza), współbieżny (grzybek w momencie otwarcia jest zgodny z kierunkiem przepływu powietrza).
Zestaw butlowy na sprężone powietrze - P-22 – zestaw dwóch butli 8l. połączonych łącznikiem butlowym z gwintem cylindrycznym, oraz łącznikiem pośrednim wyposażonym w zawór odcinający, odciążony (po otwarciu zaworu z obu stron grzybka panuje takie samo ciśnienie) co pozwala na odkręcenie i zakręcanie zaworu z niewielką siłą i gniazda R5/8” do podłączenia automatu oddechowego.
Zespół butli wyposażony jest w zawór rezerwy - dławiący (zmniejszone ciśnienie w butli od ok.5 MPa powoduje zwiększone opory oddechowe). Otwarcie następuje przez układ dźwigniowy z prętem. Zestaw butli jest spięty klamrami ze stali nierdzewnej, do której zamocowany jest plastikowy noszak z tworzywa i uprzężą (szelki i pas biodrowy) oraz pływaki styropianowe zmniejszające pływalność ujemną (wagę) podczas nurkowania.

ZESTAW BUTLOWY P-31 MORS tzw."Szafa"

Produkowany w latach 1960 - 1968 przez Zakład Mechaniki Precyzyjnej w Gdańsku.

Zestaw butlowy na sprężone powietrze – P-31 – zestaw trzech butli połączonych łącznikami między butlowymi wyposażonym w gniazdo R5/8” do podłączenia automatu oddechowego. Każda z butli 8l. ma zawór odcinający z gwintem stożkowym; zawory są odciążone (po otwarciu zaworu z obu stron grzybka panuje takie samo ciśnienie) co pozwala na odkręcenie i zakręcanie zaworu z niewielką siłą. Zespół butli wyposażony jest w zawór rezerwy - dławiący (zmniejszone ciśnienie w butli od ok.5 MPa powoduje zwiększone opory oddechowe). Otwarcie następuje przez układ dźwigniowy z prętem. Zestaw butli jest spięty klamrami ze stali nierdzewnej, do której zamocowana jest uprząż (szelki, pas biodrowy i kroczny) oraz pływaki styropianowe kompensujące ujemną pływalność (wagę) podczas nurkowania.
Automat oddechowy – MORS – automat dwustopniowy o stopniach połączonych(I i II-gi stopień są w jednym korpusie- metalowa puszka z membraną), w którym pierwszy stopień redukuje ciśnienie z butli (15MPa) do 0,49-0,78MPa. Drugi stopień redukuje średnie ciśnienie do ciśnienia panującego na danej głębokości.
Automat MORS jest automatem nieodciążonym ( zmiana ciśnienia w butli powoduje zmianę oporów oddechowych) bez wspomagania (praca automatu wytwarzana tylko oddechem). Pierwszy stopień automatu jest przeciwbieżny (grzybek w momencie otwarcia jest przeciwny do kierunku przepływu powietrza), natomiast drugi stopień jest współbieżny (grzybek w momencie otwarcia jest przeciwny do kierunku przepływu powietrza).

AUTOMAT UAN-82

Produkowany w latach 1985-1997 przez zakłady Faser.

Automat oddechowy – UAN-82 – automat dwustopniowy o stopniach rozdzielonych , w którym pierwszy stopień redukuje ciśnienie z butli (15, 20MPa) do 0,49-0,78MPa. Drugi stopień redukuje średnie ciśnienie do ciśnienia panującego na danej głębokości.

Automat UAN jest automatem odciążonym ( zmiana ciśnienia w butli nie powoduje zmiany oporów oddechowych) ze wspomaganiem (praca automatu wykorzystuje poza oddechem energię przepływającego przez automat powietrza). Pierwszy i drugi stopień automatu jest współbieżny (grzybek w momencie otwarcia jest zgodny z kierunkiem przepływu powietrza).

AUTOMAT MAZA

Produkowany w latach 1985-1990 przez Ryszarda ” Maćka” Madeja i Zbyszka Zajdela

Automat oddechowy dwustopniowy o stopniach rozdzielonych, w pierwszym stopniu tłok przepływowy redukuje ciśnienie z butli 20MPa do 0,8 MPa, drugi stopień współbieżny ze wspomaganiem (membranowy).

AUTOMAT MANTA

Produkowany przez Wacława Harchalę od 1986 roku do dnia dzisiejszego.

Automat oddechowy dwustopniowy o stopniach rozdzielonych, pierwszy stopień tłokowy (tłok przepływowy), redukuje ciśnienie z 20MPa do 0,9-1Mpa drugi stopień współbieżny ze wspomaganiem (membranowy). Pierwsze wersje I- go stopnia były stałe, następne modele MANTA PRO produkowane są z głowicą obrotową.

SKAFANDER SUCHY PW2-FOKA

Produkowany przez Grudziąckie Zakłady Przemysłu Gumowego STOMIL pod koniec lat 50-tych.

Skafander 2 częściowy z wyrównywaniem ciśnienia:

Pierwsza część to skafander wodoszczelny wykonany z gumowanej tkaniny z rękawami, tułowiem i nogawkami zakończonymi butami. Rękawy były uszczelnione za pomocą gumowych manszet lub rękawic.
Część 2-ga to elastyczny hełm całkowicie zamknięty szybą dopasowywany za pomocą pasków parcianych. Połączony jest ze skafandrem za pomocą pierścienia aluminiowego i gumowej opaski. W celu wyrównania ciśnienia w skafandrze z części twarzowej po dokonaniu wydechu nosem, przez zamontowaną rurka przedostaje się do części dolnej i skafandra. W celu upuszczeniu powietrza ze skafandra zainstalowane są zawory kierunkowe tzw. kacze dzioby na hełmie 1 i 2 na nogawkach. Do ubrania skafandra były potrzebne min. 2 osoby w celu rozchylenia kryzy szyjnej.

SKAFANDER SUCHY SP1 – KROGULEC

Produkowany przez Grudziąckie Zakłady Przemysłu Gumowego STOMIL pod koniec lat 70-tych.

Jedno częściowy skafander z wyrównywaniem ciśnienia wykonany z wodoszczelnej gumowanej tkaniny z hełmem i zakończonymi butami. Rękawy były uszczelnione za pomocą gumowych manszet lub rękawic.

Hełm całkowicie zamknięty szybą dopasowywany za pomocą pasków parcianych. W celu wyrównania ciśnienia w skafandrze z części twarzowej po dokonaniu wydechu nosem, przez zamontowaną rurkę powietrze przedostaje się do części dolnej i skafandra. W celu upuszczeniu powietrza ze skafandra zainstalowane są zawory kierunkowe tzw. kacze dzioby jeden na hełmie i dwa na nogawkach. Skafander wyposażony jest w zamek gazoszczelny w brzusznej części skafandra co pozwala na samodzielne ubranie się bez pomocy dodatkowych osób.

Skafander neoprenowy dwu częściowy Stomil Grudziądz

Produkowany przez Grudziąckie Zakłady Przemysłu Gumowego STOMIL od lat 60-tych.

Pozostały sprzęt

APARAT P-1 NEPTUN

Zakłady Mechaniki Precyzyjnej w Gdańsku przystąpiły do produkcji powietrznych aparatów oddechowych "NEPTUN" projektu inż. Jana Hiszpańskiego (1957-1959)

Zestaw jednobutlowy (8litr/15MPa).

Dwustopniowy automat, z zaworem rezerwy i manometrem kontrolnym (replika C-G). Początkowo pasy uprzęży oplatały butlę, następnie zamontowane były do metalowych obręczy. Duża, ujemna pływalność aparatu (ok.4kg) była równoważona przez pływaki z tworzywa sztucznego mocowane do pasa, który nurek zakładał na siebie.

AUTOMAT P-51 (NARGIL)

Produkowany w latach 1960 - 1969 przez Zakład Mechaniki Precyzyjnej w Gdańsku.

Lekki aparat przewodowy pozwalał na zasilenie płetwonurka z butli (np. przemysłowej 50 l o ciśnieniu 15, 20 MPa) umieszczonej na powierzchni za pomocą automatu dwustopniowgo.

Pierwszy stopień (często stosowano reduktor z butli spawalniczych) przykręcony do butli na powierzchni, drugi stopień na końcu przewodu, zamocowany szelkami na plecach, do maski całotwarzowej lub bezpośrednio w ustach, podający nurkowi powietrze pod ciśnieniem panującym na danej głębokości.

APARAT P-11 ELF

Produkowany w latach 1966 - 1969 przez Zakład Mechaniki Precyzyjnej w Gdańsku.

Zestaw jednobutlowy (8l./ 15MPa). Aparat ten był przede wszystkim stosowany w ratownictwie i nurkowaniu sportowym. Butla z noszakiem metalowym jest skierowana zaworem w dół. W zaworze butli mieści się zawór rezerwy (dławiący) odkręcany pokrętłem oraz manometr kontrolny.

Automat oddechowy dwustopniowy o stopniach rozdzielonych, pierwszy stopień przeciwbieżny nieodciążony (membranowy), drugi stopień współbieżny bez wspomagania (membranowy).

APARAT P-13 MARLIN R-8

Produkowany w latach 1969 - 1979 przez Zakład Mechaniki Precyzyjnej w Gdańsku.

Zestaw jednobutlowy (8litr/15MPa)

Automat oddechowy dwustopniowy o stopniach rozdzielonych, automat odciążony, współbieżny ze wspomaganiem

AUTOMAT ORKAN

Produkowany w latach 80-tych.

Automat oddechowy dwustopniowy o stopniach rozdzielonych, pierwszy stopień przeciwbieżny odciążony (membranowy), drugi stopień współbieżny ze wspomaganiem (membranowy).

AUTOMAT ŁUKASIK

Składany z części ”Fasera” w latach 80-tych.

Automat dwustopniowy o stopniach rozdzielonych, automat przeciwbieżny nieodciążony bez wspomagania.

Ważniejsze wydarzenia z historii nurkowania w Polsce – kalendarium :

1935

prof. Roman Wojtusiak wykonał w celach naukowych, wykonał serię nurkowań w skafandrze klasycznym w Bałtyku
w Biskupinie prowadzono podwodne prace archeologiczne przez nurków klasycznych

1953

W gazecie "Morze" zostaje opublikowana seria artykułów Witolda Zubrzyckiego na temat nurkowania oraz zaprowadzono stałą rubrykę "Nowinki w płetwach"
Powstają pierwsze powietrzne tabele dekompresyjne stworzone przez dr med. Augustyna Dolatkowskiego i prof. Waleriana Bogusławskiego
W zat. Gdańskiej i Puckiej płetwonurkowie Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni rozpoczęli cykl badań podwodnych wykorzystując skafandry nurków klasycznych
zostaje opracowana i wykonana konstrukcja pierwszego polskiego kombinezonu nurkowego, który miał być wykorzystany do nurkowań w jaskiniach - sprzęt sprawdzono na pływalni MDK w Krakowie.
I-wsze nurkowanie w jaskini tatrzańskiej przeprowadzone podczas wyprawy do Jaskini Zimnej

1955

Instytut Budownictwa Podmorskiego w Gdańsku i członkowie Sekcji Speleologicznej PTTK z Krakowa badali dno Morskiego Oka
Przy Klubie Morskim Ligi Przyjaciół Żołnierza w Warszawie powstaje pierwsza sportowa sekcja nurkowania swobodnego zakupiono 3 aparaty CG i 3 aparaty tlenowe Medi Nixe.
Stacja Morska PAN otrzymuje 3 automaty COUSTEAU-GAGNAN
W artykule ''Turystyka Podwodna'' St. Żagielski proponuje jak samodzielne można wykonać sprzęt ABC

1956

przy PTTK powstają pierwsze kluby nurkowe: Warszawski Klub Płetwonurków i Poznański Klub Płetwonurków "Akwanauta" , które organizują pierwsze kursy na stopień podstawowy płetwonurka
zostaje założona Komisja Turystyki Podwodnej działająca przy Zarządzie Głównym PTTK, która koordynuje działania klubów nurkowych
Witold Zubrzycki przetłumaczył na język polski książkę J.Y. Cousteau i F. Dumas: ”The Silent World" (Milczący świat). Książkę oddano do druku w październiku 1956 roku.

1957

w Sopocie zorganizowano I-wszy Kurs Instruktorów Płetwonurkowania, na którym wymieniano wzajemne doświadczenia i umiejętności tworząc podstawy nauczania płetwonurkowania
pierwsze polskie podwodne badania fauny i flory w Zatoce Puckiej z wykorzystaniem aparatów C-G
Zakłady Mechaniki Precyzyjnej w Gdańsku rozpoczęły produkcję aparatu oddechowego "NEPTUN" zaprojektowanego w 1956 r. przez inż. Jana Hiszpańskiego. Jest to jedno butlowy aparat powietrzny skonstruowany na bazie aparatu C-G
Warszawska Spółdzielnia Pracy ''Społeczność'' rozpoczyna produkcję płetw

1958

3 stycznia miała miejsce pierwsza w Polsce nurkowa akcja ratunkowa w tatrzańskiej jaskini. W czasie akcji płetwonurek Stanisław Ogaza uległ wypadkowi, został uratowany
dr Jan Kornaś i mgr Elżbieta Pancer prowadzą badania roślinności dennej Zatoki Gdańskiej w okolicach Rewy korzystając z aparatów C-G

1959

W styczniu powołano Światową Federację Działalności Podwodnej - CMAS. Na kongresie założycielskim w Monako jest obecny Józef Wierzbicki - przedstawiciel KTP PTTK
Grudziądzkie Zakłady Przemysłu Gumowego rozpoczynają produkcję płetw i maski z gumy koloru zielonego z okularami ze szkła , waga 0,4 kg
PTTK ustanawia Turystyczną Odznakę Podwodną (TOP)
odbywają się I-wsze Krajowe Zawody Płetwonurków zorganizowane przez Sekcję Płetwonurków KMLPŻ w Warszawie

1960

polscy płetwonurkowie startują w II Międzynarodowych Zawodach Płetwonurków odbywających się w miejscowości Auszta na Krymie (ZSRR)
powstaje prototyp aparatu oddechowego P21 i P31"MORS", który zastępuje "Neptuna". Aparat ten występuje w wersji dwu i trzy butlowej, ma znacznie lepsze parametry działania
PW-1 „Foka” suchy skafander o stałej objętości produkowany przez Grudziądzkie Zakłady Przemysłu Gumowego
pojawia się P51 - lekki aparat przewodowy (typu ”nargil” – powietrze o średnim ciśnieniu z butli na powierzchni jest podawane przez wąż do płetwonurka)

1961

w Gdyni powstaje I Katedra Medycyny Morskiej przekształcona następnie w Zakład Medycyny Podwodnej
w Jugosławii zorganizowano kurs na I klasę płetwonurka - najwyższy stopień wyszkolenia nurkowego.

1962

pierwszy Kurs Fotografii Podwodnej
na IV Zjeździe Ligi Przyjaciół Żołnierza powstaje Liga Obrony Kraju.

1963

25-ciu zawodników startuje w I-wszych Ogólnopolskich Zawodach Sprawnościowych Płetwonurków o ”Puchar Wigier"

1964

zostają wprowadzone nowe, dwujęzyczne książeczki nurka, w których zawarte są tabele dekompresyjne i wytyczne bezpieczeństwa CMAS

1965

w Polsce powstają pierwsze ustawy prawne regulujące aspekty nurkowania zawodowego
pierwszy wyjazd zagraniczny nad Morze Czarne (Bułgaria) zorganizowany przez Komisję Turystyki Podwodnej (kurs na stopień średni)
rozpoczęto produkcję płetw ”Raja”

1966

W Tatrach Zachodnich zorganizowano I Ogólnopolskie Seminarium Ratownictwa Jaskiniowego, na którym poruszano problem bezpieczeństwa nurków w jaskiniach
ZG LOK wydaje pierwszy polski podręcznik nurkowania swobodnego "Poradnik płetwonurka" pod redakcją B. Jasiewicza
wydano podręcznik z zakresu sprzętu do nurkowania swobodnego autorstwa Jana Hiszpańskiego pt.: ”Samodzielne aparaty nurkowe"
ZMP w Gdańsku produkują aparat P11 ”ELF” zestaw jedno butlowy z automatem ”jednowężowym”

1967

Wodowanie pierwszego polskiego habitatu (kabiny podwodnej) ”Meduza I", skonstruowanej przez A. Dębskiego
Komisja Turystyki Podwodnej PTTK zmienia nazwę na Komisję Działalności Podwodnej PTTK

1969

nowe aparaty produkowane przez ZMP w Gdańsku: P-22 KAJMAN i P13- MARLIN

1971

w schronisku na Kalatówkach odbywa się pierwszy Ogólnopolski Zlot Instruktorów Nurkowania Swobodnego, na którym wymieniano doświadczenia oraz podejmowano uchwały dotyczących działalności szkoleniowej
powstaje Federacja Akademickich Klubów Podwodnych przy Biurze Podróży i Turystyki "Almatur"
krakowski płetwonurek - fotograf Piotr Frołow otrzymuje nagrodę na Międzynarodowym Salonie Fotografii Podwodnej w Lizbonie

1973

pierwszy polskiego przedstawiciel dr A. Dolatkowskiego bierze udział w I European Undersea Medical Socjety w Sztokholmie
powołanie Podkomisji Technicznej przy KDP
rozpoczęto produkcję płetw pływackich paskowo-sznurowanych (tzw. komandoski) oraz skafandra piankowego „Neptun Extra” przez Grudziądzkie Zakłady Przemysłu Gumowego STOMIL

1977

powołanie Rady Trenerów przy KDP
przyznano pierwsze międzynarodowe stopnie instruktorskie dla polskich płetwonurków PTTK
pierwszy Ogólnopolski Kurs Konserwatorów aparatów nurkowych

1978

KDP ZG PTTK zaczyna wydawać biuletyn

1983

powołanie Kolegium Instruktorów przy KDP

1985

ukazuje się Zarządzenie Przewodniczącego Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Sportu z dnia 29 czerwca 1985 r. w sprawie uprawiania płetwonurkowania. M.P. nr 26, Warszawa, dnia 4 października 1985 r. Dochodzi w ten sposób do ujednolicenia przepisów dotyczących nadawania stopnia nurkowych i wytycznych szkoleniowych dla klubów działających w ramach LOK i PTTK.
powstają prototypy automatów dwustopniowych o stopniach rozdzielonych Maza, Manta, Orkan, Uan

1988

ujednolicenie książeczki płetwonurka dla LOK i PTTK (wersja polsko - angielska)

1991

powstaje Komisja Działalności Podwodnej LOK, koordynująca działalność nurków zrzeszonych w tej organizacji
ukazuje się pierwszy numer pisma "Płetwonurek". Pismo wydawane jest nieregularnie do 1993 roku

1994

spotkanie grupy inicjatywnej Polskiego Związku Nurkowania Swobodnego

1995

ukazuje się pierwszy numer miesięcznika ”Magazyn Nurkowanie"
zostaje założony Polski Związek Płetwonurkowania Sportowego, który zostaje przyjęty do CMAS

1996

w Moryniu odbywa się pierwszy w Polsce kurs instruktorski (crossover) w systemie PADI

1997

unieważnieniu ulega dotychczasowe zarządzenie w sprawie uprawiania płetwonurkowania (Monitor nr 26) wprowadzone zostaje Zarządzenie nr 3/97 Sekretarza Generalnego ZG PTTK z dnia 25.04.97r. w sprawie uprawiania płetwonurkowania w PTTK. Zmianie ulega dotychczasowy system stopni,wprowadzone zostają nowe dokumenty nurkowe.
w Toruniu odbywa się Pierwszy Ogólnopolski Konkurs Fotografii i Filmu Podwodnego AQUA FOTO, którego zwycięzcą w kategorii fotografii podwodnej zwycięża A. Lamparski.

2000